خبرنگاران احیای دریاچه ارومیه، اقدامی طلایی در زندگی دوباره حیات وحش

به گزارش تیم علمی، ارومیه- خبرنگاران- احیای دریاچه ارومیه در سال های اخیر نوید زندگی تازه ای برای حیات وحش موجود در جزایر نگین آبی آذربایجان بود و موجب شد تا اکوسیستم ازهم پاشیده جزایر پارک ملی که در اثر کم آبی به هم چسبیده بودند، دوباره به حالت قبل خود بازگشته و آرامشی از جنس حیات دوباره به خود بگیرد.

خبرنگاران احیای دریاچه ارومیه، اقدامی طلایی در زندگی دوباره حیات وحش

به گزارش تیم علمی، در سال 1393 یعنی یک سال قبل از شروع به کار عملی ستاد احیای دریاچه ارومیه، کسی امیدی به احیای این نگین آبی ایران با 500 میلیون مترمکعب آب باقی مانده نداشت.

زندگی 14 میلیون نفر در استان های همجوار این دریاچه تهدید شد و روستاییان بسکمک مجبور به مهاجرت از خانه و کاشانه شان شدند.

کانون های ریزگردهای نمکی تشکیل و با وزش یک باد زندگی مردم و جانشان برباد و تهدید می شد و خطر بروز انواع بیماریها برای مردم بومی و محلی و جانداران در حال زیست در پارک ملی و انواع آفت ها و مخاطرات نابودکننده برای پوشش گیاهی و باغی منطقه رقم خورد.

زمین های کشاورزی مناطق حاشیه دریاچه به علت شوری آب و گرد و غبار نمکی رونق خود را از دست دادند و به تبع آن جزایر اشک، اسپیر، کبودان، آرزو که زمانی مامن و زیستگاه هزاران پستاندار وحشی منحصر بفرد از جمله گوزن زرد کمیاب ایرانی، قوچ و میش ارمنی و دهها گونه دیگر بود، با تهدید شدید کم آبی روبرو شد.

این دریاچه که در دهه های 1370 و ماقبل آن با 102 جزیره خود زیستگاه 27 گونه پستاندار، 212 گونه پرنده، 41 گونه خزنده، هفت گونه دوزیست و 26 گونه ماهی بود در دهه 1390 به علت خشک شدن بخش بزرگی از سطح آبی اش برخی از این گونه ها را نیز از دست داد و امروز برخی از آنها هم که هستند به ندرت دیده می شوند.

علاوه بر تاثیرات بسیار مخرب کم آبی بر پوشش گیاهی منطقه این خشکسالی ها موجب کاهش سطح آب دریاچه و بهم چسبیدن جزایر موجود در پارک ملی دریاچه ارومیه شد.

این بهم چسبیدگی به همراه خود عوارض و پیامدهای ناگواری را رقم زد که مهمترین آنها هجوم گونه های پستاندار وحشی از جمله ببر، روباه و شغال به زیستگاه های گونه های منحصر بفرد در حال زیست در این زیست بوم بود.

از سویی به علت کم آبی و کاهش ذخایر غذایی، گوزن های زرد از زیستگاه اصلی خود در جزیره اشک خارج شدند و این موضوع باعث شد تا برخی از این گونه در باتلاق های اطراف جزایر گرفتار شده و دچار مرگی تلخ و برخی با ورود به روستاها و مزارع شکار سودجویان شوند.

برخی نیز در چرخه طبیعت شکار جانوران مهاجم میهمانی شدند که از سایر مناطق و جزایر وارد جزیره اشک و کبودان شده بودند.

اما این شرایط دیری نپایید و گردونه حیات تلخ این زیست بوم ارزشمند و فرا ملی بر جهت خشکیدن نچرخید؛ چراکه سیاست های مدبرانه رهبر معظم انقلاب در زمینه توجه به مسایل زیست محیطی در سال 1394 در قالب 15 بند اساسی به صورت کامل و جامع تهیه و ابلاغ شد و بارقه های امید برای احیای دوباره دریاچه و اکوسیستم آن در دل ساکنان منطقه جوانه زد.

بخشی از این سیاست های راهبردی با تاکید بر تهیه اطلس زیست بوم کشور و حفاظت، احیا، بهسازی و توسعه منابع طبیعی تجدید پذیر مانند دریا، دریاچه، رودخانه، مخزن سدها، تالاب، آبخوان زیرزمینی، جنگل، خاک، مرتع و تنوع زیستی بویژه حیات وحش و اعمال محدودیت قانونمند در بهره برداری از این منابع متناسب با توان اکولوژیک ظرفیت قابل تحمل و توان بازسازی آنها بر اساس معیارها و شاخص های پایداری، مدیریت اکوسیستم های حساس و ارزشمند (از قبیل پاری های ملّی و آثار طبیعی ملّی و حفاظت از منابع ژنتیک و ارتقاء آنها تا سطح استانداردهای بین المللی مطرح و ابلاغ شد و دولت بران شد تا مطالبات و سیاستها را محقق کند.

امروز بعد از گذشت پنج سال از این موضوع با همدلی مسوولان و عزم مردم میزان آب این دریاچه به حدود سه و نیم میلیارد مترمکعب رسیده که نزدیک به هفت برابر کمترین میزان شده و نوید بازگشت مجدد حیات به گوش هر رهگذری در سراسر این مرزو بوم می رسد.

خبرگزاری جمهوری اسلامی آذربایجان غربی با توجه به اهمیت دریاچه ارومیه و تاثیرات زیست محیطی آن بر زیست بوم منطقه، میزگردی در زمینه بررسی اثرات احیای این دریاچه بر این زیست بوم و اکوسیستم ارزشمند آن با حضور مهران نظری مدیرکل، حجت جباری معاون فنی، سعید موسوی معاون پایش و نظارت و منوچهر قدرتی رییس اداره اطلاع رسانی حفاظت محیط زیست این استان ترتیب داد تا تلخ و شیرین حکایت ایام کم آبی و پر آبی آن و عواقب به هم پیوستگی جزایر و تاثیرات احیای دوباره آن و نیز شرایط فعلی دریاچه ارومیه را بررسی کند.

کاهش آب دریاچه، بیشترین ضربه را به حیات وحش منطقه زد

مدیر کل حفاظت محیط زیست درباره اثرات بسیار مخرب کاهش آب دریاچه ارومیه گفت: آسیب به زیرساختهای زیست محیطی استان در حوضه دریاچه ارومیه به ویژه محیط طبیعی و حیات وحش پارک ملی دریاچه ارومیه و زیستگاههای اطراف و جزایر از جمله مهمترین این آثار است.

مهران نظری با بیان اینکه آسیب های وارده به محیط زیست در این 2 دهه اخیر بسیار مهم و اساسی هستند، افزود: گوزن های زرد به عنوان گونه ای منحصر به فرد که در این جزایر زیست می کردند با کاهش سطح آب و پوشش گیاهی از جزایر خارج شدند و در باتلاق ها جان دادند.

وی گفت: بهم چسبیدن جزایر بر اثر کاهش آب مهمترین عامل خروج گونه های منحصر به فرد از این مناطق و نیز ورود گونه های جانوری وحشی بوده است.

وی افزود: تعدادی از این گوزن ها شکار گونه های مهاجم مثل روباه و پلنگ و شغال شدند که از سایر مناطق به جزایر راه یافته بودند؛ عده ای نیز به دام شکارچیان فرصت طلب افتادند.

مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی با بیان اینکه افزایش سطح آب دریاچه ارومیه راهکاری برای رفع این مسائل زیستی است، گفت: در سالهای اخیر در اثر افزایش سطح آب دریاچه حرکت قایقها بسیار مطلوب و تردد به جزایر و نظارت برزندگی حیات وحش دوباره شروع شد.

نظری با بیان اینکه اعتبارات اجازه تردد هوایی را به جزایر نمی دهد، ادامه داد: اگر امکان تردد وجود داشت نظارت بیشتری بر حیات وحش انجام می شد.

وی افزود: احیای دریاچه ارومیه به حیات وحش و پوشش گیاهی کمک شایسته ای کرده است و به زودی میتوان شاهد افزایش دوباره زاد و ولددر این زیست بوم بود.

مدیر کل حفاظت محیط زیست استان آذربایجان غربی با بیان اینکه در سالهای اخیر وصل شدن جزایر به همدیگر موجب ورود گونه های مهاجم شده است افزود: برنامه مدیریت برای گوزن زرد در این راستا در ارومیه اجرا می شود و زنده گیری پلنگ موجود در جزیره و تعدیل گوشتخواران جزو برنامه های محیط زیست است.

نظری افزود: هم اکنون پنج نوع پستاندار در پارک ملی دریاچه ارومیه زندگی می کنند از جمله قوچ و میش به تعداد یکهزار و 400 راس، گوزن زرد ایرانی به تعداد 55 راس، روباه، شغال و پلنگ؛ که بیشتر در جزیره کبودان هستند و اتصال جزایر موجب شد تعدادی به جزیره اشک وارد شوند که رقیب غذایی گوزن هستند.

وی با بیان اینکه سال جاری طبق آمار 11 تا 12 درصد افزایش پرندگان در سطح استان از بهمن ماه پارسال تا به امروز رخ داده، گفت: سال جاری حضور 50 تا 60 هزار بال فلامینگو در این منطقه مشاهده شده است.

55 راس گوزن زرد در جزایر دریاچه ارومیه باقی مانده است

معاون فنی اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی نیز در این میزگرد گفت: در میان پروژه های مصوب ستاد احیا یکی از پروژه های بسیار مهمی که در زمان احیای دریاچه ارومیه مدنظر بود احداث سطوح آبگیر بود.

حجت جباری افزود: آب مورد نیاز در جزایر با دست قابل انتقال نبود و با ایجاد سطوح آبگیر برف و آب در جزایر در داخل مخزنهای پلی اتیلنی جمع می شد تا در مواقع مورد نیاز مورد استفاده حیات وحش باشد.

وی با اشاره به اینکه در جزایر اسپیر، آرزو و اشک این آبگیرها مورد استفاده جانداران است، گفت: طی آخرین سرشماری در سال 1398 حدود 55 راس گوزن زرد از مجموع 166گوزن زرد موجود در سال 1394در این جزایرباقی مانده است.

وی گفت: با خشک شدن دریاچه در همه بخشهای اکوسیستم آبی تغییرات چشمگیری رخ می دهد و در این بخش هم این تغییرات رخ داده است.

بازگشت مجدد آرتمیا به چرخه زیستی با احیای دریاچه ارومیه

مدیر کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی بازگشت مجدد حیات به آرتمیا اورمیانا را یکی از دستاوردهای مهم احیای دریاچه بیان نمود و گفت: در سال گذشته و سال جاری شکوفایی آرتمیا با افزایش سطح آب دریاچه رخ داد.

نظری افزود: برای اینکه بتوان ارزیابی از ذخایر آرتمیا داشت و زیستگاه آن را ارزیابی کرد با معاونت پژوهشی دانشگاه ارومیه قراردادی منعقد شده تا میزان ذخایر بررسی شود و بعد برای اخذ مجوز اقدام شود.

وی گفت: سه میلیارد و 500 میلیون ریال برای این طرح تحقیقاتی در نظر گرفته شده و از معاونت دریایی و تالابهای سازمان این مبلغ اختصاص یافت.

مدیر کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی گفت: بهره برداری پایدار نیاز امروز در راستای حفاظت از منابع است و باید در این زمینه تلاش شود.

نظری بیان نمود: سال قبل آرتمیا در اوج شکوفایی بود و با آن همه تعداد جمعیت هیچ بهره برداری نشد و تلف شدند وماحصل این مطالعات تکلیف صدور یا عدم صدور مجوز برداشت را مشخص می کند.

حفاظت از حیات وحش پارک ملی دریاچه ارومیه با تلاش مضاعف میسر می شود

رییس اداره روابط عمومی و اطلاع رسانی اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی در این زمینه گفت: برای از بین بردن این تعارضات باید انرژی مضاعفی گذاشت تا جمعیت حیات وحش و گونه ها به مخاطره نیافتد.

منوچهر قدرتی با بیان اینکه تالابها در فرایند کم آبی دریاچه ارومیه جور آن را بردوش کشیدند افزود: فلامینگوها که به عنوان جمعیت ساکن در دریاچه بود جمعیتش بسیار کاهش یافت و سایر پرندگان آبزی به علت خشک شدن جزایر و کاهش پوشش گیاهی زاد آوری شان کاهش یافت.

وی با بیان اینکه خشک شدن برخی درختان خاص جزیره و نیز بروز آفت در جزایر بر درختان هم از آسیبهای دیگر بود گفت: طبق اعلام کارشناسان با خشک شدن دریاچه ارومیه جهتهای آبی آن باتلاقی شد به گونه ای که جهتهای 20 دقیقه ای دستیابی به جزایر تبدیل به راهی 6 تا 10 ساعته شد و این موضوع کار را برای محیط بانان بسیار سخت کرد.

تخصیص 260 میلیارد ریال اعتبار برای طرح های زیست محیطی

مدیر کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی در این گفت و گو با بیان اینکه موضوع دریاچه ارومیه در دولت تدبیر و امید به یک مطالبه مردمی تبدیل شد افزود: از شروع فعالیت ستاد احیای دریاچه ارومیه تا کنون در بحث فعالیت های زیست محیطی 260 میلیارد ریال اعتبار برای طرح های زیست محیطی تخصیص داده شده و در این زمینه اقدامات مختلفی از بخشهای مختلف تخصیص یافته است.

نظری با اشاره به برخی طرح های مهم ستاد احیا در بخش محیط زیست گفت: پروژه تثبیت ریز گردها، حفاظت فیزیکی از دریاچه، احداث پاسگاههای محیط بانی، ایجاد مرکز ملی هماهنگی و پایش آینده پژوهی دریاچه ارومیه(مهپاد) و پروژه احداث هیدرومتری در محل ورودی آبهای رودخانه های استان به دریاچه ارومیه در قالب طرح های ستاد احیای انجام می شود.

وی بیان نمود: هرچند میزان اعتبارات تخصیص ناچیز است ولی با این رقم ناچیز اقدامات اثر گذاری توسط محیط زیست استان اجرا شده که از جمله مهمترین آنها طرح مشارکتی استقرار کشاورزی پایدارو معیشت جایگزین و آموزش جوامع محلی است.

نظری با اشاره به محافظت فیزیکی از دریاچه ارومیه، تالابها و تامین زیر ساختهای محیط زیست و قرق و حفاظت های زیست محیطی و نیز حفاظت از دریاچه گفت: پس از کاهش آب دریاچه ارومیه بخشی از زمینهای حاشیه آن خاکشان به تدریج براثر بارشها شیرین شد و این موضوع موجب رویش گیاهان مختلف در حواشی دریاچه شد و لازم بود تا محافظت شود.

وی افزود: در صورت عدم محافظت این موضوع چرای دامی را در پی داشت که تهدیدی جدی برای تبدیل شدن این اراضی به کانون ریزگرد در اثر برداشتهای بی رویه علوفه بود.

مدیر کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی ادامه داد: در سالهای قبل حدود 1392 و 1393 یکی از مسائل اصلی استان کانون های گرد و غبار بود و وقتی وزش باد در اطراف دریاچه ارومیه در جاده ارومیه به سلماس رخ می داد با وجود ریزگردها نمکی طوفانهای نمکی به پا می خواست.

نظری با اشاره به اینکه در راستای کنترل ریزگردها در منطقه جبل تثبیت بیولوژیکی انجام شد افزود: در این راستا با مالچ پاشی در 50 هکتار و کاشت گونه های گیاهی و درختچه های بومی و محلی از جمله قره داغ و درختچه های گز سعی شد در جهت سلماس به ارومیه و میاندواب مشکل حل شود.

وی با بیان اینکه این کانونهای ریزگرد چندین شهرستان اطراف را تحت تاثیر مستقیم قرار می داد گفت: این طرح در 480 هکتار اجرا شد که باعث جلوگیری از مهاجرت ساکنین نیز شد.

وی با اشاره به معیشت جایگزین و ایجاد در آمد برای روستاییان از طریق تالابها گفت: هم اکنون در تالاب ارومیه، مهاباد و نقده شاهد این موضوع هستیم.

نظری با بیان اینکه منابع تالابی و محصولات تالابی می توانند در آمد زایی کنند افزود: اجازه برداشت نی به جوامع محلی و چرای دامها به مردم داده شده است تا دامهای خود برای چرا به تالابها بیاورند و در مقابل جوامع محلی هم برای حفاظت از محیط زیست کمک های شایسته ای می کنند.

وی گفت: هم اکنون 95 درصد از کانون های گرد و غبار در حوضه آبریز دریاچه ارومیه و حواشی دریاچه در استان مهار شده و کانونی در این مناطق باقی نمانده است.

وی با اشاره به اینکه هم اکنون شرایط دریاچه بسیار مطلوب بوده است افزود: تراز سطح دریاچه ارومیه نسبت به سال قبل فقط چهار سانتیمتر کمتر است.

دریاچه ارومیه عمق گرفته است

معاون فنی اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی گفت: با وجود اینکه کاهش 30 درصدی بارش ها در حوضه آبریز دریاچه رخ داده است ولی از تراز مشابه سال قبل تراز موجود تفاوتی ندارد و تردد با قایق در جزایر به علت عمق گیری دریاچه میسر شده است.

حجت جباری با اینکه عمیق ترین بخش دریاچه ارومیه حدود 120 تا 150 سانتیمتر است گفت: هنوز مطالعاتی دقیق در این زمینه انجام نشده است ولی در سال 1393 کمترین تراز برای دریاچه ارومیه به ثبت رسیده که عمق آن به کمتر از 50 سانتیمتر رسیده بود.

جباری با اشاره به نمکهای موجود در کف و بستر آب دریاچه گفت: با بالا رفتن حجم آب در بستر دریاچه عمق و سطح آن همزمان بیشتر می شود و نمکهای بیشتری در دریاچه حل می شود.

معاون فنی اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی گفت: میزان نمک موجود در دریاچه ارومیه بیش از هفت میلیارد تن است و هم اکنون برداشت نمک از بستر آن در استان آذربایجان غربی انجام می شود و در استان آذربایجان شرقی هیچ برداشتی نمی شود.

پسابها و آبهای ورودی به دریاچه ارومیه پایش مستمر می شود

معاون پایش اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی در این نشست با اشاره به استفاده از پسابهای استاندارد برای احیای دریاچه ارومیه گفت: پسابهای ورودی به دریاچه ارومیه که طبق طرح های ستاد احیای دریاچه ارومیه بعد از تصفیه اجازه ورود به دریاچه دارند مستمر پایش می شوند.

سعید موسوی بیان نمود: این اقدام با رعایت استاندارد های زیست محیطی مسئله ای نخواهند داشت چرا که یکی از اهداف احیای دریاچه استفاده از پسابهای تصفیه شده است و در دنیا نیز مرسوم است.

وی افزود: طبق مصوبات ستاد احیای بعد از تکمیل تصفیه خانه فاضلاب ارومیه تمام پسابها باید از طریق لوله گذاری به دریاچه باید منتقل شود و برای ارزیابی پساب استاندارد شرکت آب و فاضلاب را ملزم کردیم تا در خروجی تصفیه خانه سیستم پایش انلاین داشته باشند.

موسوی بیان نمود: قرار شده در بخشهایی که مورد تاثیر پسابها بوده است 13 کیلومتر لوله گذاری شود تا اراضی اطراف تحت تاثیر این موضوع نباشند.

دریاچه ارومیه در قالب طرح های ستاد احیا قرار است ظرف مدت 10 سال /از 1394/ به تراز اکولوژیک خود برسد که حدود یک ونیم تا 2 سال از برنامه عقب است؛ این دریاچه از اواسط دهه 1380 شروع به خشک شدن کرد و بنا بر آمار بین المللی تا سال 2015 میلادی حدود 80 درصد از مساحت آن خشک شد.

دولت روحانی مصمم است تا سرانجام دولت کارنامه موفقی از احیای دریاچه ارومیه به مردم منطقه تقدیم کند و همواره خاطره خوبی از خود برای مردم آذربایجان بر جای بگذارد.

هرچند طرح های مهم انتقال آب به دریاچه ارومیه هنوز به بهره برداری نرسیده و طی سال جاری با حضور رییس جمهوری افتتاح خواهند شد ولی قطع یقین با نیم نگاهی به هزینه 10 هزار میلیارد ریالی دولت در بحث احیای دریاچه ارومیه و اقدامات اجرا شده در این راستا، افزایش تراز یک و نیم متری نگین آبی آذربایجان نسبت به کمترین تراز ثبت شده برای آن با وجود کاهش چشمگیر بارندگی ها به هیچ وجه اتفاقی نیست و نشان از توجه ویژه دولت به این موضوع زیست محیطی دارد.

کمترین میزان آب دریاچه ارومیه در سال 1393 یعنی یک سال قبل از شروع کار عملی ستاد احیای دریاچه ارومیه با 500 میلیون مترمکعب آب به ثبت رسید که با نگاه بلند دولت تدبیر و امید هم اکنون میزان آب این دریاچه به بیش از چهار میلیارد مترمکعب رسیده که نزدیک به هشت برابر افزایش داشته است.

با وجود این افزایش نسبی تراز، نمودار تغییرات 30 ساله دریاچه ارومیه بر پایه داده های ماهواره ای نشان می دهد که این دریاچه هنوز با روزهای خوب خود فاصله زیادی دارد و افزایش بارش ها و استفاده بهینه از منابع آبی بر اساس سیاست های ستاد احیای دریاچه ارومیه می تواند ضمن ادامه فرایند افزایش تراز آب این دریاچه، به احیای کامل آن بینجامد.

قبل از تشکیل ستاد احیای دریاچه ارومیه تراز این حوزه آبی بسته سالانه به طور متوسط 40 سانتی متر کاهش می یافت اما در سایه اقدامات دولت تدبیر و امید، فرایند خشک شدن آن متوقف شد.

هرچند تراز یک هزار و 274 متر به عنوان ارتفاع اکولوژیک دریاچه ارومیه اعلام شده است ولی این دریاچه در تراز یک هزار و 272 متر هم شرایط مطلوب خواهد داشت و بیش از 95 درصد کانون های ریزگرد آن رفع خواهد شد.

منبع: ایرنا
انتشار: 18 آبان 1399 بروزرسانی: 18 آبان 1399 گردآورنده: sctm.ir شناسه مطلب: 1292

به "خبرنگاران احیای دریاچه ارومیه، اقدامی طلایی در زندگی دوباره حیات وحش" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "خبرنگاران احیای دریاچه ارومیه، اقدامی طلایی در زندگی دوباره حیات وحش"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید